نسبت طلایی در ریاضیات و هنر هنگامی است که «نسبت بخش کوچکتر به بخش بزرگتر، برابر با نسبت بخش بزرگتر به کل باشد.» تعریف دیگر نسبت طلایی این است که «عددی مثبت است که اگر به آن یک واحد اضافه کنیم به مربع آن خواهیم رسید». تعریف هندسی آن چنین است: طول مستطیلی به مساحت واحد که عرض آن یک واحد کمتر از طولش باشد.
اشکال تعریف شده با نسبت طلائی ، از نظر زیبائی شناسی در فرهنگهای غربی دلپذیر شناخته شده، چون بازتابنده خاصیتی بین تقارن و عدم تقارن است.
در میان اعداد برخی از آنها اهمیت فوق العاده ای دارند، یکی از این اعداد که سابقه آشنایی بشر با آن به هزاران سال پیش از میلاد میرسد عددی است بنام “نسبت طلایی” یا Golden Ratio. این نسبت هنوز هم بارها در هنر و طراحی استفاده می شود . نسبت طلائی به نامهای برش طلائی ، عدد طلائی ، نسبت الهی نیز شناخته می شود و معمولاَ با حرف یونانی ، مشخص می شود.
عدد طلایی از منظر ریاضی از دنباله ای از اعداد بوجود می آید که در سال ۱۲۰۲ توسط فیبوناتچی معرفی شد.
برای توضیح بیشتر درباره ی دنباله فیبوناتچی و رابطه آن با عدد طلایی به اینجا نگاه کنید.
چند لینک مفید درباره کاربرد های عدد طلایی:
در مصنوعات باستانی بشر: دانشنامه رشد - عدد طلایی در طبیعت
انیمیشن زیبا درباره مصادیق نسبت طلایی در طبیعت
خط نستعلیق یکی از جلوه های کمال هندسی اشکال است. که به مرور زمان و توسط هنرمندان مختلف تکامل پیدا کرده.
این کمال هندسی در نستعلیق هم در تک تک حروف (مفردات) و هم در ترکیب کلی و چینش مفردات بدست می آید.
استاد جواد بختیاری که فارغ التحصیل رشته الکترنیک از دانشگاه شیراز و فارغ التحصیل نقاشی از دانشگاه هنرهای زیبای تهران و دارای سطح استادی در خوشنویسی است. در سال ۶۷ ارتباطی را بین ترکیب خط نستعلیق و عدد طلایی مطرح کرده اند:
«”فیبوناچی” دانشمند و ریاضی دان ایتالیایی در قرن پانزدهم میلادی یک ردیف عددی مطرح می کند. این اعداد ۱، ۲، ۳، ۵، ۸، ۱۳، ۲۱ و … هستند که هر عدد جمع دو عدد ماقبل خود است و بین آنها رابطه ای جالب وجود دارد که این رابطه حتی در گل آفتابگردان نیز وجود دارد. با یک سری تحلیل های ریاضی در مورد رابطه بین این اعداد به عدد ۱٫۶۱۸ می رسیم. خط نستعلیقی درست است که زاویه قلم نگارنده آن ۶۳٫۵ درجه باشد که این زاویه مبین درجه ای همان نسبت ۱۰ به ۶ است. (نسبت طلایی در تقسیمات حروف، ضخامت ها ها و حتی در ترکیب جمله ها در آثار نستعلیق رعایت شده است)
قدمای نستعلیق ایران حسی این کار را می کردند و در ناخودآگاه خود این زاویه را به دست آورده بودند به عنوان مثال بهترین نمونه رعایت این قانون “میرزا غلامرضای اصفهانی” است . نستعلیق نویسان گذشته که البته هیچ آشنایی با این نسبت های طلائی نداشتند و تنها با حس زیبائی شناسی خود به این نسبت ها رسیدند، را باید ستود.» سایت اطلاع رسانی خوشنویسی ایران / از قول استاد جواد بختیاری