…ما تَری فی خَلقِ الرحمنِ مِن تَفاوُت   فَارجِعِ البَصَرِ هَل تری مِن فطور – ثُم ارجِع البَصَرِ کرّتَین یَنقَلِب الَیکَ البَصَر خاسِئا و هُو حَسیر

در آفرینش رحمن تناقضی نمی بینی، بار دیگر نگاه کن! آیا شکافی می بینی؟- دوباره بنگر! سرانجام چشمانت به سوی تو باز می گردد در حالی که خسته و ناتوان است.

سوره ملک – ۳ و ۴

امام (ع) فرمود: بامدادان نزد من آی ! تا حکمت خدای جل و علا در آفرینش جهان … را چنان برایت بیان کنم که شایستگان از آن عبرت گیرند، مومنان با شناخت آن، آرام گردند و ملحدان و انکار کنندگان در آن سرگشته شوند:

مفضل می گوید: خرسند و شادمان از نزد آن حضرت (ع) خارج شدم. آن شب به خاطر وعده امام (ع) و انتظار آن، بر من دیر گذشت

…

ای مفضل سخن خود را با آفرینش انسان آغاز می کنیم.

…

روز دوم صبح زود نزد مولایم (ع) شتافتم…

…از حیوان آغاز می کنم تا درباره آن نیز مانند چیزهای دیگر توضیح دهم.

روز سوم، بامدادان…

اینک سخن خود را به بیان آسمان، خورشید و ماه و ستارگان، فلک، شب و روز، گرما و سرما، باد، جوهرهای چهارگانه،…سنگهای بزرگ، کوهها، گل و لای، سنگ، نخل، درخت و براهین و درسهای عبرتی که در آنها نهفته شده اختصاص می دهیم.

بامداد روز چهارم…

اینک به شرح آفت هایی می پردازم، که گاه نادانان آن ها را بهانه می گیرند و آفرینش و آفرینشگر و هدف و تدبیر و حکمت در کار او را انکار می کنند…

دانلود کتاب “توحید مفضل”

“توحید مفضل” حدیث بلندی از امام صادق (ع) است که به یکی از یارانشان به نام مفضل در چهار صبح املا کرده اند.

و شامل چهار مجلس است:

• مجلس اول: درباره شگفتیهاى آفرینش انسان
• مجلس دوم: درباره شگفتیهاى آفرینش حیوان
• مجلس سوم: درباره شگفتیهاى آفرینش طبیعت
• مجلس چهارم: درباره ناملایمات و گرفتاریها

“تا مایه ی طبع ها سرشتند ، ما را ورقی دگر نوشتند / تا در نگریم و راز جوییم، سر رشته ی کار بازجوییم”

توصیه: این کتاب را هر وقت حوصله داشتید بخوانید، آرام…آرام…

مطلب مرتبط : زیبایی و بهینگی

آلودگی هوا یکی از مشکلات اساسی شهرهای بزرگ است. تعداد زیادی از مرگ و میر ها، هزینه های درمانی، افسردگی های روحی، مصرف سوخت و هدر رفت سرمایه های ملی به نوعی با آلودگی هوا مرتبطند. آمار نشان می دهد در تهران ۴۰ درصد آلودگی هوا مربوط به خودروهای شخصی است. با یک مشاهده ساده در طول روز می بینیم که درصد بسیار بالایی از خودروهای شخصی، تک سرنشین هستند که در اکثر این موارد امکان استفاده از سرویس حمل و نقل عمومی وجود داشته است.

2

ناوگان اتوبوسرانی شهر مشهد طی سالهای اخیر، از نظر کمی تعدادش دو برابر شده، از نظر کیفی هم دیگر خبری از اتوبوس های بنز دهه ۷۰ میلادی نیست و از اتوبوسهای اسکانیا استفاده می شود. زمان انتظار برای رسیدن اتوبوس به جد کاهش پیدا کرده و اتوبوس ها عموما خلوتند. استفاده از سرویس جدید “من کارت” – هم در اتوبوس ها و هم قطار شهری- دردسر های بلیط بازی را حذف کرده. با این حساب عذر و بهانه برای استفاده نکردن از حمل و نقل عمومی وارد نیست.

اگر این فرهنگ جا بیافتد:

- مصرف سوخت به شدت کاهش پیدا خواهد کرد. (با توجه به گاز سوز بودن تعداد زیادی از اتوبوس ها و برقی بودن مترو)

- حجم ترافیک کمتر خواهد شد و زمان دسترسی به مقاصد کاهش می یابد.

-شلوغی صف های پمپ بنزین کمتر می شود.

- آلودگی هوا کمتر می شود.

- برخورد ها و روابط های اجتماعی و عمومی بیشتر می شود.

- صرفه جویی اقتصادی خانوار  (مربوط به هزینه سوخت و تعمیرات و استهلاک اتومبیل) خواهیم داشت.

- تعداد تصادفات و سوانح برای خودروهای شخصی کمتر می شود.

- آلودگی های صوتی شهر کاهش پیدا می کند.

- مشکلات فضای پارکینگ و پارک در حاشیه خیابان ها کمتر خواهد شد.

- میزان سرانه پیاده روی و تحرک بدنی افراد بیشتر می شود.

3

طی استفاده های روزانه از اتوبوس، در مشهد سه مشکل توجهم را جلب کرد:

با مراجعه به سایت ارتباطات مردمی شهرداری مشهد (۱۳۷) -که چند ثانیه بیشتر طول نکشید- این سه مشکل را مطرح کردم، متن زیر عینا متن ارسال شده است:

” با عرض سلام و خسته نباشید و تشکر از خدمات شهرداری مشهد

سه مشکل در وضعیت شهری مشهد وجود داره که به نظرم تا حالا بهش پرداخته نشده:

۱- تعداد باجه های شارژ “من کارت” در سطح شهر کم هستند، بخاطر همین زیاد پیش میاد که کارت مسافران شارژ نداشته باشه و از دیگران درخواست کشیدن من کارت می کنند، پیشنهاد می کنم روی هر “من کارت” که به فروش می رسه شماره سریالی وجود داشته باشه ، تا بشه از طریق اینترنت و کارت شتاب ، من کارت ها رو شارژ کرد.

۲- ناوگان اتوبوسرانی از نظر کمیت و کیفی رشد بسیار خوبی داشته، اما تعداد زیادی از اتوبس های اسکانیا ، به شدت آلودگی زا هستند و به علت تنظیم نبودن موتور دود زیادی از اگزوزشون خارج میشه ، که هم از نظر آلودگی و هم بصری وضعیت خوبی برای شهر نداره.

۳- هم درمورد اتوبس های واحد و هم خودروهای شخصی شهروندان، متاسفانه به تمیزی و شستشوی خودرو ها کمتر اهمیت داده میشه. و این موضوع روی سیمای بصری شهر و ذهنیت زائران و گردشگران درباره فرهنگ شهری مردم مشهد تاثیر منفی میگذاره. خوبه که به فرهنگ سازی درباره این موضوع صورت بگیره. “

و متن پاسخ مرکز ارتباطات در کمتر از ۲۴ ساعت، عینا این است:

احتراما به استحضار می رساند :

در خصوص پیشنهاد من کارت پیام شما ثبت گردید اما در خصوص آلودگی و نقص فنی اتوبوس ها برای بررسی و رفع نقص کد چهاررقمی اتوبوس اعلام شود و همچنین با توجه به اینکه نظافت داخل و خارج اتوبوس ها به پیمانکار واگذار شده است لطفا دقیقا اعلام شود اتوبوس چه خطی، در چه تاریخی و با چه کدی تمیز نبوده است. جواب پیشنهاد شما نیز پس از اعلام توسط مسئول به اطلاعتان میرسد.

مرکز ارتباطات مردمی ۱۳۷،به عنوان پل ارتباطی نسبت به برقراری ارتباطی آسان، یکسان و شبانه روزی با دریافت نیا‌زها و خواسته‌های آحاد مردم از مجموعه‌ی شهرداری و با رعایت اصل پاسخگویی در کمتر از ۲۴ ساعت در راه صیانت از درخواست‌های شهروندان محترم و انتقال آن به مسئولان ذیربط نقش بسزایی را در مدیریت شهر از طریق مشارکت موثر آنان ایفا می‌کند. روشهای برقراری ارتباط و تماس با مرکز ارتباطات مردمی ۱۳۷ شهرداری مشهد :
۱- شماره تلفن سه رقمی : ۱۳۷
۲- شماره پیامک : ۳۰۰۰۰۱۳۷
۳- پایگاه اینترنتی : ۱۳۷٫mashhad.ir
4- پست الکترونیکی : ۱۳۷@mashhad.ir
5- مراجعه حضوری : خیابان امام خمینی، امام خمینی ۲۴، پلاک ۴ و مناطق ۱۳گانه شهرداری( مراجعه به کارشناسان ۱۳۷ مستقر در روابط عمومی)
۶- نمابر : ۲۲۵۸۴۰۳
۷- صندوق پستی : ۹۱۳۷۵-۱۹۳۷
با تشکر از حسن اعتماد شما

4

اگر شمعی بیافروزید ، بهتر از آنست که به تاریکی لعنت بفرستید

“کنفسیوس حکیم”

_______________________________________________________

مطلب مرتبط: بنی بوق – جلال رفیع

چکیده

شهر پیش از هرچیز محل زندگی است. آلفرد آدلر (روانشناس آلمانی ۱۹۲۰) مفهوم «سبک زندگی» را برای مطالعه الگوهای رفتاری حاکم بر زندگی انسان ها و توصیف شرایط زندگی آن ها ابداع کرد. بوجود آمدن بسیاری از فضاهای شهری در واقع پاسخی بوده است به نیازهای کالبدی که سبک های مختلف زندگی طلب می کرده اند. در مقابل بوجود آمدن بعضی از فضاهای شهری، باعث ایجاد تغییرات جزیی یا محوری در «سبک زندگی» مردم شده اند.

در نوشته ی حاضر بعد از پرداختن به مفاهیم و اصطلاحات کلیدی بحث به بررسی مصادیقی از این تاثیر و تاثر پرداخته شده است.

واژگان کلیدی: فضای شهری، سبک زندگی، رفتار شناسی، جامعه شناسی شهر

۱  -   مقدمه:

در مورد چرایی پیدایش شهرنشینی نظریات مختلفی بیان شده. کسانی چون ابن خلدون خصلت اشرافی گری بشر را منشا شکل گیری شهرها دانسته اند. برخی دیگر ذات اجتماعی انسان و میل زیستن در کنار همنوعان را دلیل شکل گیری شهرها می دانند. به مرور زمان و پیشرفت انسان در بکارگیری وسایل و امکانات برای زندگی و پیچیده تر شدن شکل زندگی ، مشاغل و پیشه های گوناگون ساخته شد و شبکه پیچیده ای از نیازهای متقابل بوجود آمد. که زندگی در کنار یکدیگر را اجتناب نا پذیر می ساخت. و «تقسیم اجتماعی کار» باعث قوی تر شدن بنیان های پیوند اجتماعی شد.  نیاز به دفاع و تامین امنیت در مقابل خطرات طبیعی و انسانی نیز از جمله ی همین نیازها بوده است.

اما الگوهایی که انسان ها برای شیوه ی زندگی خود انتخاب می کنند به عوامل مختلف فردی و اجتماعی، جبری و اختیاری و … بر میگردد. این الگوها در طول تاریخ همیشه در حال تغییر یا شاید تکامل بوده اند. در عین حال که اصول ثابتی به آن ها حاکم بوده است. اگر هدف انسان ها را از حجم گسترده ی فعالیت هایی که در زندگی انجام می دهند از فعالیت های اقتصادی گرفته تا فرهنگی ، ورزشی ، تفریحی  و … حصول رضایت و آرامش خاطر در نظر بگیریم ، باید بپذیریم که الگویی که بشر برای هدایت رفتارش در نظر می گیرد  (همان سبک زندگی) تاثیر زیادی در دوری و نزدیکی اش نسبت به این هدف خواهد داشت.

از طرفی رابطه بین این الگوهای زیست و فضاهای شهری رابطه ای متقابل و دوسویه است. یعنی هم الگوهای مرسوم زندگی دلیل بوجود آمدن بسیاری از فضاهای شهری است و هم تصمیماتی که در طراحی و شکل دهی به شهر گرفته می شود ، جهت دهنده ، هدایت کننده و دعوت کننده به سوی بسیاری از فعالیت هاست و حتی ممکن است باعث خلق عادات و رفتارهایی شود که پیش از آن وجود نداشته اند.

۲ -   «سبک زندگی» چیست؟

پیش از آنکه به رابطه ی بین سبک زندگی و طراحی فضاهای شهری بپردازیم. مطالعه ای گذرا بر مفهوم “سبک زندگی” از منظر علم جامعه شناسی خواهیم داشت.

۲  -   ۱   -   واژه: سبک زندگی – life style– نمط الحیاه:

« واژه ای است که توسط آلفرد آدلر (روانشناس آلمانی) برای توصیف شرایط زندگی انسان در سال ۱۹۲۹ ابداع شد.

غیر از آدلر کسانی چون زیمل، ماکس وبر، تورشتاین وبلن و برخی جامعه شناسان دیگر نیز درباره این مفهوم اندیشیده اند.

آدلر با یک برداشت روانشناسانه به مفهوم سبک زندگی پرداخته است، ماکس وبر از منظر جامعه شناسی و تورشتاین وبلن نیز در خلال مطالعه الگوی مصرف (تا حدودی از منظر اقتصادی) با مفهوم سبک زندگی برخورد کرده است.

سبک‌های زندگی مجموعه‌ای از طرز تلقی‌ها، ارزش‌ها، شیوه‌های رفتار، حالت‌ها و سلیقه‌ها را در برمیگیرد.

موسیقی عامه، تلویزیون، آگهی‌ها و … همه و همه تصور‌ها و تصویرهایی بالقوه از سبک زندگی فراهم می‌کنند.

بیشتر مردم معتقدند که باید سبک زندگی‌شان را آزادانه انتخاب کنند.

سبک زندگی مشترک یا مشابه، عاملی برای پیوند افراد انسانی است. معمولا کسانی که سبک زندگی مشابهی دارند گروه های متحد اجتماعی را تشکیل می دهند. سبک زندگی که مردم دارند بخشی از هویت شان است.

سبک زندگی را با فرهنگ نباید یکی گرفت. شاید بتوان گفت که فرهنگ جمع کل سبک های زندگی در جامعه است یعنی جمع ارزش ها ، طرز تلقی ها ، رسوم و … » {۱}

در تمدن هایی که در اروپا شکل گرفت (یونان و روم و …) حکومت و سازوکار اجتماعی «شهروند محور» بود. در مقابل در تمدن های شرقی مثل تمدن ایران ، این فردگرایی و شهروند محوری جای خود را به «فرهنگ محوری» می دهد. در کل ، هویت جمعی (ارزش ها واحساسات مشترک جمعی مثل ارزش های مشترک مذهبی، حس میهن پرستی و آداب و رسوم جمعی) در جوامع شرقی پررنگ تر بوده است. در جوامع شرقی بیشتر اجزا از کل هویت میگیرند و در جوامع غربی اجزای متکثر هستند که به کل معنی می دهند.  به همین خاطر پیدا کردن الگوهای مشترک سبک زندگی در جوامعی مثل ایران آسان تر است. هرچند که ویژگی های مشترک انسانی باعث می شود تا در جوامع شهروند محور هم افرادی که به صورت فردی سبک زندگی خود را انتخاب و اجرا کرده اند افراد مشابه خود را بیابند و گروه های متحد اجتماعی تشکیل بدهند.

۲  -  ۲  -  چرا سبک زندگی مهم شده؟

” وقتی دنیای اجتماعی متحول می شود، به مفاهیمی نو برای درک کردن آن نیازمندیم. دنیای اواسط قرن نوزدهم که مارکس بر تحلیل آن همت گمارده بود آن چنان درگیر فرایند تولید، و چنان بر حول ارزش ها و فرایند های مرتبط با آن سامان گرفته بود ، که مفهوم «طبقه اجتماعی» در تحلیل مارکسیستی جامعه نوظهور موقعیتی مسلط یافت . حال که به نظر می رسد … مهم ترین تحول پدید آمده در قرن اخیر گسترش تاریخی مصرف بوده است » (Bocock‚۱۹۹۲:p.120) به مفاهیمی جدید برای تحلیل جامعه نیازمندیم. مفهوم یا مفاهیمی که بتوانند تحول پدید آمده را در خود بروز داده و برنامه پژوهشی جدیدی را نیز پیش روی علوم اجتماعی قرار دهند. ظاهراً مفهوم « سبک زندگی » چنین خصایصی را داراست. ” {۱}

۲   -   ۳   -   طرح مفهوم جدید

تورشتاین وبلن در بررسی پدیده مصرف در آمریکا ، تعریفی از سبک زندگی ارائه نکرد و تلویحاً پذیرفت که این مفهوم دال بر شیوه زندگی متمایز طبقه مرفه و نمودی از جایگاه طبقاتی آن هاست. به این اعتبار، سبک زندگی در اندیشه وبلن متغیری وابسته است. زیمل نیز عنایت خاصی به این مفهوم نداشت. در میان کلاسیک های جامعه شناسی فقط ماکس وبر بود که سبک زندگی را به عنوان شاخص گروه های منزلت و عامل انسجام گروهی آن ها طرح کرد. وی نیز علیرغم آن که جایگاه مستقلی برای سبک زندگی قائل شد و آن را قابل تقلیل به موقعیت طبقاتی افراد ندانست، اما تحلیل خود را از این پیش تر نبرد. در ابتدای قرن بیستم تنها اندیشمندی که سبک زندگی را در کانون نظریه خود قرار داد. روان شناسی آلمانی به نام آلفرد آدلر بود که او هم از زاویه جامعه شناسی به این مفهوم نمی نگریست.  

۲  -  ۴  -  تعریف سبک زندگی

سوبل که شاید مفصل ترین متن درباره تعریف سبک زندگی را نوشته « Sobel‚۱۹۸۱» معتقد است که «… تقریبا هیچ توافق تجربی یا مفهومی درباره این که چه چیز سازنده سبک زندگی است وجود ندارد» (P.2) برخی دیگر هم معتقدند که می توان این مفهوم را بسته به موضوعی که مطالعه میشود ، به طرق مختلف تعریف کرد و ارائه تعریفی از آن ، نافی بقیه شیوه های استفاده از این مفهوم نیست، فقط لازم است تا زمینه ای را که در آن از این مفهوم استفاده می شود تعریف کرد (Loove & Miegel‚۱۹۹۰:P.21) . و برخی نظیر روبرتز معتقدند که کسی حق ندارد مشخص کند که باید چه تعریفی از این مفهوم داشت. به نظر وی مفاهیم، ملک خصوصی جامعه شناسان یا روانشناسان یا هر کس دیگری نیستند. فقط هرکس مجبور است اهمیت تعریفی را که پذیرفته است با نشان دادن یافته های جدید حاصل از آن توجیه کند(Roberts‚۱۹۹۰:P.195) .این موضع گیریها دشواری ارائه تعریفی از سبک زندگی را نشان میدهند.

۲  -  ۴  -  ۱  -   تعریف بر مبنای الگوی مصرف

اولین بار لیزر در سال ۱۹۶۳ سبک زندگی را بر اساس الگوی خرید کالا تعریف می کند. به نظر وی «… سبک زندگی دال بر شیوه زندگی متمایز جامعه یا گروه اجتماعی است … شیوه ای که بدان طریق مصرف کننده خرید می کند. و شیوه ای که بدان طریق کالای خریداری شده مصرف می شود بازتاب کننده سبک زندگی مصرف کننده در جامعه است» ( Anderson &Golden‚۱۹۸۴:PP.2-3) . این تعریف اگر چه برای مطالعات بازاریابی کاربرد تبینی ندارد چرا که الگوی خرید و مصرف را که بازاریاب ها به دنبال آن هستند ، فقط توصیف می کند، اما به عنوان اولین تعریف اشاره کننده به مفهوم الگوی مصرف حائز اهمیت است. .

سوبل بعد از بحثی مفصل درباره تعریف سبک زندگی می نویسد«… کاملا معقول است که بپذیریم سبک زندگی کاملا قابل مشاهده یا قابل استنتاج از مشاهده است« ( Sobel‚۱۹۸۱:P.28) و در ادامه تاکید می کند که الگوی مصرف قابل مشاهده ترین و بهترین شاخص سبک زندگی است. به علاوه ، الگوی مصرف قادر است بیشترین ارتباط میان افراد و موقعیت اجتماعی وی برقرار سازد و از این منظر اهمیت تحلیلی بیشتری دارد. لامونت و همکارانش نیز ضمن تاکید نهادن بر شیوه سازمان دادن زندگی شخصی ، الگوی تفریح و مصرف را بهترین شاخص سبک زندگی می دانند (Lamont‚rt al‚۱۹۹۶:P.32) و دیوید چینی سبک های زندگی را « سازمان اجتماعی مصرف » ( چینی ، ص .۸۹ ) می خواند. به اعتقاد وی « سبک زندگی راه الگومند مصرف، درک یا ارج نهادن به محصولات فرهنگی مادی است … » ـص . ۷۱ ) و « … منش و راهی برای استفاده از کالاها و مکان ها و زمان ها ی خاص است… » ( ص . ۶۱ ) . راب شیلدز هم گروه بندی مصرف کالاها را همان سبک زندگی می داند اما با قید این شرط که در این گروه بندی بتوان سبک داشتن رفتار ، قریحه و رمزگان نمادین مشترک را تشخیص داد (Shields‚ ۱۹۹۲:P.14) ایزکی هم فقط به الگوی مصرف اشاره می کند و بوسرمن ضمن اشاره به الگوی مصرف ، ارزش های موجد الگوهای مصرف را نیز جزئی از سبک زندگی می داند(Veal‚۲۰۰۰:P.109 ) –

{1}

^{( قسمت های آبی رنگ: از کتاب مصرف و سبک زندگی نوشته محمد قاضلی –  برگرفته از وبسایت دکتر علی اصغر سعیدی – دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران)}

۳        -    سبک زندگی و طراحی فضاهای شهری

گفته شد که ارتباط بین فضای شهری و سبک زندگی ارتباطی دوسویه و رفت و برگشتی است. یعنی هم فضاهای شهری شکل دهنده ی الگوهای رفتاری هستند و هم سبک زندگی شهروندان دلیل بوجود آمدن بسیاری فضاهاست.

اما در رابطه با ارتباط بین الگوهای رفتاری انسانها و فضاهای شهری تحقیقاتی انجام شده و نظریه پردازی هایی نیز صورت گرفته است. که چکیده آن ها را در آثار اندیشمندان حوزه رفتارشناسی می توان یافت .

«در سلسله مراتب پیشنهادی مازلو برای نیازهای انسانی ، نیازهای اجتماعی، شناختی و زیباشناختی نیازهای برتر هستند.» {۲}

یکی از راه های تامین فعالیتها توسط طراحی، استفاده طراحان محیط از «نظام های فعالیت» است که مرکب از «مدارهای رفتار» هستند. مدارهای رفتار، مقاصد ویژه ای دارند و با اعمال خاصی چون بازی های کودکان از یکدیگر متمایز می شوند. کونستانتین پرین مدار رفتار را به عنوان واحدی برای تحلیل و طراحی معماری پیشنهاد کرده است.

چارچوب مفهومی مدارهای رفتار توسط راجر بارکر تدوین شده است. قرارگاه یا مکان رفتاری ترکیبی پایدار از فعالیت و مکان در نظر گرفته شده که شمال اجزای زیر است:

-         فعالیتی بازگشت کننده و قابل تکرار یا الگوی جاری رفتار

-         طرح خاصی از محیط یا محیط کالبدی

-         رابطه ای سازگار میان این دو همساختی

-         دوره زمانی خاص

بعضی از محیط ها بدون تغییر و سازماندهی مجدد، بسیاری از فعالیتها را تامین می کنند. بعضی از محیط ها برای تامین فعالیتهای مختلف به آسانی قابل تغییرند. در اینجا طراحان محیط به مورد اول تطبیق پذیر گویند و مورد دوم را انعطاف پذیر نامیده اند. رفتار فضایی مردم تا حدودی تحت تاثیر تصاویر ذهنی از ساختار محیط است. {۲}

فضاهای شهری و کالبدی که مردم در آن زندگی می گذرانند به مرور زمان برای ساکنین دارای ویژگی «خاطره انگیزی» خواهد شد. و احساس تعلق و وابستگی را به محیط پیرامونی و حتی به فرم و کیفیت کالبدی آن بوجود می آورد.

در ادامه به چند نمونه بررسی های موردی از تاثیر “سبک زندگی” در خلق فضاهای شهری و در قسمت بعد به چند نمونه از مواردی که خلق فضاهای شهری تعیین کننده ی شکل زندگی مردم بوده اند می پردازیم.

۳   -   ۱  – مواردی از تاثیر الگوهای «سبک زندگی» بر خلق فضاهای شهری:

۳ -  ۱  -   ۱   – رشد فضاهای همگانی در شهرهای یونان باستان:

در یونان باستان آب و هوای نسبتا گرم و پایدار در کنار سایر عوامل روانشناختی و اجتماعی و سیاسی (دموکراسی و مشارکت عموم در امور حکومتی) باعث می شد تا سبک زندگی برونگرایانه در میان مردم رواج یابد. الگوی زندگی یونانیان به گونه ای بود که بیش از آنکه در خانه روز خود را بگذرانند ، وقت خود را در فضاهای عمومی و همگانی و در تعامل با سایر شهروندان می گذراندند. یعنی شهر بیش از آنکه محل گذر باشد محل توقف و درنگ و زندگی بوده است. خلق فضاهای شهری چون آگورا، کلونادها، رواق ها ، حمام ها، المپیوس، بندرگاه ها و … مدلول این سبک زندگی مردم یونان بوده است.

۳  -  ۱  -  ۲  -پدیده Night Life:

یکی از چیزهایی که بیشتر مخصوص عصر مدرنیته است پدیده ی زندگی شبانه است. زندگی شبانه جایی اتفاق می افتد که بیشتر فعالیت های اجتماعی (خرید، خیابانگردی، تفریحات در فضای بیرونی، حمل  نقل و جابجایی ) و زندگی در عرصه خصوصی (شب نشینی ، مهمانی و …) بیش از آنکه در طول روز واقع شود شب هنگام اتفاق بیافتد.

زندگی شبانه در جوامع توسعه یافته بیشتر دیده می شود. که شاید دلیلش پیشرفت امکانات و تکنولوژی مورد نیاز برای تامین ضروریات جریان یافتن زندگی در شب باشد. امکاناتی نظیر لوازم تولید روشنایی و تامین امنیت ، مراکز خرید بزرگ و … .

می دانیم که سیمای یک فضای شهری در روز و شب دو چهره متفاوت دارد. این تفاوت گاهی به حدی است که باید هنگام طراحی یک بار محصول طراحی را در شرایط روشنایی طبیعی روز و بار دیگر در شرایط روشنایی مصنوعی شب مورد آزمون قرار داد. روبرو شدن با پدیده زندگی شبانه تاثیر زیادی در غالب شدن وجه اهمیت شرایط فضای شهری در شب نسبت به وضعیت بصری آن در روز دارد.

۳  -  ۱  -  ۳   -  تاثیرات تکنولوژی بر کارکرد فضاهای شهری:

جامعه شناسان در تبیین عوامل شکل دهنده به سبک زندگی در عصر جدید سه عامل – تکنولوژی ، رسانه ها و سیاست – را تاثیر گذار می دانند. این عوامل به طور مستقیم یا غیر مستقیم شکل دهنده و جهت دهنده به بسیاری از الگوهای رفتاری هستند.

پیشرفت تکنولوژی و گسترش رسانه ها و نفوذ آنها به درون هر خانه موجب شده بسیاری از فضاهای شهری که در گذشته مورد اهمیت بودند مثل میادین که علاوه بر گذرگاه و گره ترافیکی بودن نقش های اجتماعی -نظیر محل اجتماع عمومی برای اطلاع رسانی های حکومتی- را به عهده داشتند کارکرد های اجتماعی خود را به رسانه ها واگذار کنند و شهروندان بتوانند وقت فراغت خود را در خانه صرف کنند در عین حال که به صورت مداوم در جریان اخبار و وقایع مهم سیاسی و اجتماعی قرار بگیرند و صرفا نقش های ترافیکی یا زیباشناختی برایشان باقی بماند. که این مسئاله به نوبه خود بر شکل ظاهری و اهمیت بصری این مکان های شهری تاثیر گذاشته است.

۳  -  ۲   -   مواردی از تاثیر گذاری خلق فضاهای شهری در سبک زندگی

فضاهای شهری که توسط طراحان خلق می شوند ممکن است فعالیت های جدیدی را به ساکنان و شهروندان پیشنهاد کنند یا نقش دعوت کننده نسبت به آن فعالیت ها را داشته باشند. الگوی اختصاص کاربری ها نیز گاهی تاثیر زیادی بر شکل زندگی افراد انسانی دارد (که این مورد بیشتر به برنامه ریزی شهری مربوط است تا طراحی شهری) . نظیر اشتباهی که در جداسازی کاربری های مربوط به مشاغل و محلات مسکونی در یکی از شهرهای اروپایی رخ داد. و مشاهده شد که در ساعات زیادی از روز شهر به محل تجمع بیوگانی تبدیل می شود که به بانوهای سبز معروف شدند.

از مواردی که خلق و ارایه یک فضای شهری باعث تغییر سبک زندگی و ایجاد شکل های جدید رفتاری شده می توان به موارد زیر اشاره کرد.

۳  -  ۲  – ۱ –  طرح دندانه ای هنارد برای حاشیه خیابان ها

اوژن هنارد ۱۹۰۳ با ایجاد فرورفتگی های دندانه ای در حاشیه واحدهای مسکونی در خیابان علاوه بر ارتقا ویژگی های بصری و زیست محیطی باعث بوجود آمدن شکل های رفتاری جدید برای گذران وقت ساکنان شد.

“امکان به کارگیری این فضاهای سبز کوچک برای مقاصد مختلف وجود دارد، مثلا می توان آن ها را برای استراحت و گردش ساکنان ، یا به نمایش و فروش گذاشتن اشیای هنری در مغازه های کناری این فضاها یا تاسیس کافه ، رستوران و … در نظر گرفت.” {۳}

ویژگی این فضاهای سبز که می توانند به عنوان ابزاری برای گذراندن اوقات فراغت روزانه بکار روند این است که به عللی نظیر محدود بودن ابعاد و تحت کنترل بودن، سهولت دسترسی و نزدیک بودن به خانه ها، ساکنین نسبت به آنها احساس تعلق و امنیت خاطر می کنند. این زندگی بیرون از خانه هرچند به صورت کوتاه مدت باعث تقویت ارتباطات و برخورد های اجتماعی می شود و انزوا طلبی را -که مشکل اصلی بافت های شطرنجی و مدرن شهری است- تا حدودی به چالش می کشد.

۳  -  ۲  -  ۲  -  فضاهای گذران اوقات فراغت در پل خاجو

مسلما از نیازهای اساسی هر شهر ، وجود فضاهای تفریحی برای گذراندن اوقات فراغت است. این فضاها علاوه بر آنکه باید ظرفیت جذب و نگهداری جمعیت را داشته باشند. باید واجد جذابیت و مطلوبیت کافی برای انتخاب باشند، باید از نظر سهولت دسترسی نیز به گونه ای باشند که مسایلی مثل دور بودن از مراکز فعالیت و سکونت شهری تمایل شهروندان را به استفاده از آن ها از بین نبرد.

پل خاجو در اصفهان که ساخت آن طی مراحل تاریخی صورت گرفته و در زمان صفویه کامل شده است. علاوه بر اینکه نقش خود را به عنوان گذردهنده از رود ایفا می کند، و قابلیت تبدیل شدن به بند را دارد، در طراحی آن فضاهایی برای تفریح و گذران اوقات فراغت شهروندان در نظر گرفته شده است. پل خاجو در دل شهر اصفهان واقع شده است و دسترسی به فضای آن برای عموم شهروندان ساده است. این در حالی است که در ساخت و ساز پل های جدید (مثل مجموعه پل های بتنی غدیر ) فقط و فقط به عملکرد گذردهندگی پل توجه شده و از سازه از نظر زیباشناختی ، عملکردهای جنبی و بوجود آوردن فضاهای زندگی هیچ ویژگی قابل توجهی ندارد.

نمای شرقی پل خاجو بسیار زیبا طراحی شده است. در سمت شرق پایه ها فرم پلکانی دارند که علاوه بر مسائل هیدرولیکی، محلی مناسب برای نشستن مردم است.

میان پل درامتداد محور طولی و در زیر طاق های پل به صورت سکوهای بزرگی طراحی شده که مکانی بسیار زیبا و دلپذیر را جهت نشستن و تفرج ایجاد می نماید.

نمای غربی و شرقی طاق های پل (پشت بغل طاق ها) با کاشی کاری زیبایی مزین گردیده است. در وسط پل و در طبقه ی فوقانی، ساختمان شاهی قرار دارد که دارای تزئینات نقاشی زیبایی است و محل تفریح شاه و خانواده ی سلطنتی بوده است. {۳}

جالب است که تعدادی از مردم اصفهان در ظهرهای ماه رمضان سکوهای پل خاجو را به عنوان مکانی برای خواب نیمروزی انتخاب می کنند.

بوجود آورد این فضاهای شهری در دل یک پل خاصیت دعوت کنندگی برای مشارکت های اجتماعی و تقویت جنبه همگانی زندگی شهری و خروج شهروندان از انزواطلبی دارند.

۳  -  ۲  -  ۳  -   محله و بازار در ایران قبل و بعد از دوره پهلوی

مفهوم محله طی گذر سالها دچار تغییراتی شده است. پیشتر ها ساکنین یک محله بر اساس ویژگی ها و نسبت های مشترک فامیلی، شغلی، مذهبی و … گرد هم می آمدند. به همین خاطر پیدا کردن الگوهای مشترک «سبک زندگی» در یک محله قدیمی ساده است. مردم در این محله ها در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگر هستند و برخورد ها و تعاملات و تعاون های صمیمانه بیشتر دیده می شود. از آنجا که نسل های جدید در محله باقی می مانند و بخاطر زیستن نسل در نسل افراد انسانی در محدوده احساس ارق و تعلق به محله بوجود می آید. که این خود یک عامل پیوند دهنده و هویت بخش به ساکنین محله است. و سبک های زندگی اجتماعی و در تعامل با دیگران را تقویت می کند.  در مقابل در شهرسازی معاصر محله های مسکونی بر اساس الگوی شطرنجی شکل گرفتند، که موجب تقویت کیفیت شبکه دسترسی ، پایداری و نظم بلوک های ساختمانی، امکانات مناسب آب و فاضلاب و جمع آوری زباله شده است. اما از آنجا که معمولا سکونت در این محله ها پایدار نیست، احساس ارق و تعلق و هویت مشترک محلی بوجود نمی آید و ارتباطات و تعاملات اجتماعی بسیار محدودتر است و به گزینش سبک زندگی های انزواطلبانه گرایش پیدا کرده است.

در گذشته ی ایران بازار در دل محله جای داشت و معمولا فضای سرپوشیده ای را به خود اختصاص می داد. بسیاری از کسبه بازار در خانه های پیرامون بازار واقع در محله زندگی می کردند. از آنجا که حجره های بازار محل زندگی سرپرست خانواده و احیانا فرزندان او در طول روز بود، ارتباطات پیوسته میان خانه و راسته های بازار وجود داشت. نمونه های این نوع بازار را هنوز می توان در بازار مرکزی شاهرود، یا بازار وکیل شیراز و نمونه های دیگر به چشم دید.

در دوره پهلوی و با توجه به میل وافر دولت برای دادن سیمای متجدد و مدرن به شهرها و شیوه های زندگی مردم ، یکی از مصادیق شاخص دخالت های کالبدی در شهر احداث خیابان های طویل با تخریب بخشی از بافت های قدیمی بود. به این ترتیب لبه های خیابان علاوه بر اینکه کارکرد تجاری به عنوان فضای جدید برای بازار پیدا کرد، مکانی برای تفرج و تفریح قشرهای تجددمآب جامعه شد و بافت های قدیمی پشت این لبه های نوسازی شده پنهان شدند. ] ۵  [ و کم کم بازار نه به عنوان فضایی در دل محلات و متعلق به اهالی و واقعیتی درونگرا بلکه به یک فضای عمومی و با سیمایی برونگرا و سهل الوصول تبدیل شد.

اما تاثیر این تبدیل ناگهانی بر سبک زندگی افراد چیست؟ طبیعتا بازار با شکل جدید خود افراد و خصوصا جوانان را از دل محله های کهن به خود فرا می خواند و خیابان محلی می شود برای آشنا شدن عامه مردم با مظاهر تجدد و زندگی جدید.

۱- کتاب مصرف و سبک زندگی نوشته محمد قاضلی –  برگرفته از وبسایت دکتر علی اصغر سعیدی – دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

۲- آفرینش نظریه معماری – نقش علوم رفتاری در طراحی محیط / پروفسور جان لنگ

۳- شهرسازی معاصر – از نخستین سرچشمه ها تا منشور آتن / واتسلاف وستروفسکی

۴- پل خاجو / مهندس داریوش احمدی / عضو هیات علمی دانشگاه هنر

۵- از شار تا شهر – دکتر سید محسن حبیبی

یک میلیون عدد خیلی بزرگی است. تصورش را بکنید که اگر یک تار موی انسان از میلیون برابر کنید قطری به اندازه یک تنه ی درخت پیدا می کند. کارها و تغییرات کوچک وقتی ضربدر عدد های میلیونی می شوند، به کارها و تغییرات بزرگ تبدیل می شوند.

برای به ثمر رساندن کارهای بزرگ جمعی به دو چیز نیاز است. یکی وحدت تصمیم و دیگری هماهنگی.

مثل کسانی که در یک کشتی هستند، و چنانچه همه در کار پارو زدن مشارکت کنند و هماهنگی هم داشته باشند. کشتی با صرف یک دهم انرژی معمول ، ده برابر سریعتر حرکت خواهد کرد.

وقتی مسایل را در سطح کلان مطرح می کنیم ، افراد جامعه هنگام مواجهه با آن نوعی بی مسئولیتی نشان می دهند. مثلا وقتی درباره مفهوم “بازیافت” و ضرورت آن برای محیط زیست و توسعه پایدار صحبت می کنیم. مخاطبان خواهند گفت خب این چه ربطی به ما دارد؟ چکاری از دست ما ساخته است ؟ به مسئولین سازمان بازیافت شهرداری مربوط است. و نهایتا تغییری قابل ملاحظه ای در وضع موجود ایجاد نمی شود.

اما اگر همین مفهوم در سطح خرد و جزیی و تا حدی که واقعا به عموم مردم مربوط است مطرح کنیم، انگیزه کافی برای ایجاد تغییرات در مردم بوجود می آید. و کارهای کوچک ضربدر عدد میلیونی خواهد شد و شاهد تغییرات بزرگ خواهیم بود.

البته اولین چیزی که مورد نیاز است اندکی احساس مسئولیت در اجزا در قبال سرنوشت کل است.

نمونه این طرز فکر در پژوهش هایی در دانشگاه های خارجی اتفاق افتاده.

“پروژه سبک زندگی” تلاشی است برای بوجود آوردن تغییرات در روال معمول زندگی عامه مردم برای نجات محیط زیست از بحران هایی که گریبانش را گرفته. این رویکرد با استقبال خوبی از سوی کارشناسی زمین شناسی و محیط زیست مواجه شده است.

اصل این مقاله را به زبان انگلیسی در ایـــــنجا دیدم، و قسمت هایی از آن را به صورت آزاد به فارسی برگرداندم:

که با تلخیص در ادامه می آید:

___________________________________________________________________

پروژه “سبک زندگی”

Karin B. Kirk, 329 Little Wolf Road, Bozeman MT 59715, kkirk@montana.edu

John J. Thomas, 8 Piping Rock Circle, Saratoga Springs NY 12866, jthomas@skidmore.edu

چکیده

پروژه سبک زندگی مسیری است برای دانشجویان برای اینکه بدانند چگونه زندگی شخصی شان را با فعالیت های زیست محیطی تنظیم کنند.
این یک تمرین سه هفته ای است تا تاثیرات منفی سبک زندگی شان را بر محیط زیست با تغییر دادن مسیری که  هر روز در آن زندگی می کنند، کم کنند.
پروژه پارمترهای ثابت و منصفانه ای دارد، که  به دانشجویان اجازه می دهد تا یک تغییر تدریجی اما قاطع در عادتهای روزانه خود بوجود آورند.
دانشجویان سه دسته را از یک لیست شش تایی  انتخاب می کنند:
-گرما
-زباله
- برق و آب
-رانندگی کردن
-خوردن
-فعالیت داشتن

بعد درباره تجربه هایشان در نشریه ها می نویسند، که به طور باورنکردنی روشنگرانه خواهد بود. و نشان می دهد که چگونه پروژه بر آن ها تاثیر گذاشته است.
در انتهای کار، دانشجویان تجربه ای دارند که ممکن است تغییری جدی در زندگی باشد. که نه تنها در زندگی خود بلکه در دوستانشان و خانواده هایشان هم تاثیر گذاشته است.
ما به طرز غیرمنتظره ای احساس کردیم که تصادفا با یک راه حل واقعی برای مسائل زیست محیطی برخورد کرده ایم.

واژگان کلیدی: حفاظت از انرژی، حفاظت از آب، کاهش ضایعات، آموزش های زیست محیطی.

مقدمه
پروژه سبک زندگی در سال ۱۹۹۳ خارج از مباحثات طبقه بندی شده زمین شناسی و منابع زمین خلق شد. مباحصی که دانشجویان و استادان را  در ابهام نسبت به داشتن یک رویکرد خلاقانه برای آگاهی زیست محیطی رها می کرد.
پروژه بجای رویکزد شتابزده، مفهوم سازی شد. و در خلال کلاس به دانشجویان ارایه شد.
اهمیتی که دانشجویان نشان دادند ناشی از علاقه ای بود که به این ایده داشتند و تصمیم گرفتند که یک رویارویی جدی با مسئاله داشته باشند.

آنچه دنبال شد یک تجربه واقعی و هیجان انگیز در آموزش بود. جایی که ما همگی  با تصمیمات محیطی شخصی مان رو در رو شدیم و  پیروزی و سرخوردگی هامان را تجربه کردیم.
وقتی که نشریه ی “ثبت فعالیت ها، اندیشه ها و احساسات دانشجویان در مسیر پروژه سبک زندگی” را می خواندیم به طرز باورنکردنی ای “حرکت” کرده بودیم.
در طول سالها “پروژه سبک زندگی” شکل گرفت،  در یک ترم اضافه پیشنهاد شد، و  بوسیله چندین آموزش دهنده تدریس شد. تبدیل شد به یک چیز ثابت هم در ژئولوژی فیزیکی ما و دوره های علم محیط.

نمای کلی از پروژه
پروژه سبک زندگی از هر دانشجو خواست تا سه راه متمایز در مسیری که می خواهند عادتهایشان را تغییر دهند انتخاب کنند.
دسته بندی های ممکن عبارتند از: استفاده از آب و برق، گرما، استفاده از اتومبیل، مصرف غذا، تولید زباله و آموزش های محیطی یا فعالیت.
برای هر دسته قوانین به وضوح مشخص شده اند. مثل سه درجه کم کردن بخاری یا حذف استفاده از ماشین. هر هفته پروژه سختگیرانه تر می شد همچنانکه دانشجویان ضروریات کار را بیشتر، می دیدند.
برای مثال: در طول هفته اول دانشجویانی که زمینه “استفاده از اتومبیل” را انتخاب کرده بودند باید دو روز را بدون استفاده از ماشین می گذراندند. در مقابل باید به دنبال گزینه هایی می رفتند مثل اتوبوس های دانشگاه، راه رفتن یا دوچرخه سواری.
در طول هفته دوم باید سه روز این را بر راحتی استفاده از ماشین مقدم می داشتند. برای هفته آخرین و سوم باید ماشین ها را برای ۴ روز ترک می گفتند.
ایده، یک تغییر تدریجی اما واقعی در دنبال کردن یک ساختار بود بجای گفتن ساده اینکه باید از ماشین کمتر استفاده کرد.

متدهایی که در پروژه سبک زندگی استفاده شدند
…نقطه بحرانی آنجاست است که وقتی پروژه آغاز می شود دانشجویان باید برای آغاز یک رویارویی،  مشتاق باشند. وگرنه آنها  انگیزه کافی برای یک سعی واقعی در گزینه هایی که پروژه پیش روی آنها می گذارد نخواهند داشت.
در اصل پروژه، یک بحث آزمایشگاهی در باره ی منابع انرژی است. ما  یک نشست را در شهر ساختکی  راه اندازی کردیم . تا به طور داستانی  درباره یک آرمانشهر وسیع ذخیره انرژی  بحث کنیم و اینکه چگونه می توان برآن غلبه کرد.
با ایده هایی برای اضافه کردن یک کوره ذغال سنگ یا یک سایت انرژی هسته ای یا عوارض مفروش کردن یک پردیس با سلول های خورشیدی مواجه شدیم.
دانشجویان فهمیدند هیچ شکلی از انرژی بدون اثرات قابل توجه زیست محیطی نیست.
در خلال بحث مفهوم حفاظت مطرح می شود، و دانشجویان با آن روبرو می شوند تا ببینند آیا خودشان واقعا می توانند به آن عمل کنند؟
به صورت پیشنهاد، پروژه می تواند  با یک ارزیابی پایه ای تولید شود. از دانشجویان پرسیده می شود تا اثرات زیست محیطی اطرافشان را رتبه بندی کنند. و بعد یک امتحان اکو-ریتنگ بدهند.
کوییز یک آزمون چهارگزینه ای در رابطه با دسته بندی هایی ست که در پروژه سبک زندگی مطرح است.
در پایان کوییز دانش آموزان به خودشان امتیاز می دهند بنابراین، بازخورد ، ارزیابی کننده و معمولا تعجب آور است. تعداد کم  دانشجویانی که امتیاز کمی دارند، نشان می دهد که سبک زندگی شان تاثیر کمی را در محیط زیست گذاشته است.

راه دیگر برای معرفی پروژه به صورت کمی است. برای دانشجویان شیت های کاری فراهم می شود تا مصرف انرژی ، آب و غذا و تولید زباله شان را برای دو روز ثبت کنند.
بعد از اینکه دانشجویان فعالیتهایشان را ثبت کردند، به آن ها شیت هایی داده می شود تا نوشته هایشان را به زبان یکاهای انرژی، گالن های آب و پوندهای زباله تبدیل کنند. ما برای آن ها، همه ی فرمول ها و تبدیل کننده هایی که  برای کامل کردن محاسبات نیاز دارند ، فراهم کردیم .
(available at http://www.skidmore.edu/~jthomas/lifestyleproject)
اما آن ها اطلاعات را جمع آوری می کنند، محاسبات را انجام می دهند، و نتایج را آنالیز می کنند. نمودارها تامل برانگیز هستند و دانشجویان شروع  به فکر کردن درباره تاثیراتشان بر محیط زیست می کنند.

پروژه سبک زندگی بعد از این به دانشجویان واگذار می شود. این واگذاری  تغییراتی را که ما طی سالها به محیط داده ایم بازتاب می دهد ، اما دسته بندی ها یا جزییات می توانند تغییر کنند یا تنظیم شوند تا یک دوره مشارکتی را بین مخاطبان و دانشگاه تنظیم کنند.

پروژه سبک زندگی آن گونه که  به دانشجویان ارایه می شود

بحثهای ما در کلاس ما را به فکر فرو برد درباره تغییراتی که ما می توانیم در سبک زندگیمان بوجود بیاوریم که ممکن است برای محیط زیست مفید باشد، باید  برای عملی شدن واقعی باشد، و ممکن است کیفیت زندگی ما را  بهتر کند.

قوانین:
۱٫ ایده ی این پروژه این است که تغیراتی  در سبک زندگی شما ایجاد کند که ممکن است تاثیر مفیدی  در محیط زیست داشته باشد. تغییرات سخت نیستند ، اما قابل توجه اند. عموم آن ها  به برنامه ریزی و فکر کردن درباره فعالیتها نیاز دارند.

۲٫ شما ممکن است به آرامی درجه یا بسامد تغییرات را  افزایش دهید . هفته به هفته. در کل برای یک بازه سه هفته ای. شما می توانید انتخاب کنید چه روزهایی می توانند به عنوان “روزهای پروژه” برای شما باشند.
۳٫ شما ممن است  یک دفترچه برای ورود به هر روز داشته باشید که ضروریات پروژه خود را کامل کنید.
۴٫ به هر دلیلی، شما می توانید یک قسمت را رها کنید و بجایش یک گزینه دیگر را کامل کنید.
۵٫ اگر احساس می کنید این تغییرات ممکن است تاثیر منفی بر سلامتی یا شادمانی یا هرچیز دیگری در زندگی شما داشته باشد، یا مناقشه ای با اعتقادات مذهبی یا باورهای فلسفی تان دارد.
شما می توانید ماموریت دیگری را انتخاب کنید.
سه دسته از شش انتخاب زیر را انتخاب کنید. چیزی را که در حال حاضر انجام می دهید، انتخاب نکنید.  ایده ی پروژه این است که تغییر ایجاد کند.
بعضی تغییرات  در شرایط زندگی مشترک شما ممکن نخواهند بود، بنابراین شما نمی توانید آن ها را انتخاب کنید.

۱- گرما – با کم کردن ۳ درجه فارنهایت از تنظیم معمول بخاری. به کم کردن ۳ درجه ای حرارت هر هفته تا جایی که در انتهای ۳ هفته آن را ۹ درجه کاهش داده باشید ادامه دهید .
این گزینه محدود به کسانی ست که هم خانه ای های همکاری کننده دارند.
۲- زباله – اختصاص بدهید هر روز پروژه را برای اینکه در کل زباله تولید نکنید. شما باید  ۲ روز بدون زباله را در هفته اول داشته باشید. بعد ۳ روز در هفته دوم. و ۴ روز در هفته آخر.
ایده ی کم کردن تخلیه ی  در محل های جمع آوری زباله  یک سلسله مراتب مشخصی را دنبال می کند. بهترین چیز برای کم کردن مقدار زباله ای که شما تولید می کنید به سادگی با استفاده کمتر ، خرید کمتر، و تولید زباله کمتر بدست می آید.
دومین گزینه دوباره استفاده کردن  از هرچیزی است که می توانید از خریدن نو اش -که در نهایت به زباله تبدیل خواهد شد- اجتناب کنید. بازیافت آخرین گزینه است، که زمانی که دو گزینه ی اول عملی نیستند  بکار می آید.
بنابراین در روزهای بدون زباله ، شما باید با این قوانین زندگی کنید.
اگر شما نمی توانید یک نوع مشخص از پلاستیک را  بازیافت کنید ، این به عنوان زباله به حساب خواهد آمد.
مطمئن شوید که روی هر دو روی برگه می نویسید، هر وقت واقعا لازم است کپی بگیرید، و استفاده مجدد از کاغذهای قدیمی کنید بجای استفاده از یک شیت جدید،
کاغذ توات زباله به حساب نمی آید، چون به مرکز جمع آوری فاضلاب می رود ، نه محل جمع آوری زباله. جعبه های سیگار از این دسته بندی معافند، بخاطر اینکه ترک سیگار خارج از حوزه این پروژه است. گرچه همه ی پاکت ها باید در سطل زباله ریخته شوند. نه روی زمین یا بیرون پنجره ماشینتان.
۳-برق و آب:  چربی مازاد انرژیتان را می رود ، با کم کردن نیازهای برقی و آبی تان به حداقل ۵۰ درصد. برای انجام این می توانید این کارها را انجام دهید:
چراغ ها را خاموش کنید وقتی پیرامون مکانی نیستید. یک لامپ بجای دوتا روشن کنید. دم یک پنجره مطالعه کنید. وقتی تلویزیون و رادیو را ترک می کنید خاموششان کنید.
غذاهایی بپزید که نیازی به سرخ کردن زیاد در یک وعده یا زمان های آشپزی طولانی ندارند. از مایکرویو بجای اجاق یا فر استفاده کنید. نصف همیشه دوش بگیرید، آب را ببندید، تا لبریز نشود، با آب خنک تر دوش بگیرید، هنگام شستشو، مسواک زدن، اصلاح کردن، ظرف شستن آب را باز نگذارید،
بی خیال تیغ صورت تراشی برقی و سشفار بشوید، از لوازم خانگی غیر ضروری استفاده نکنید، از ماشین لباسشویی و ظرفشویی فقط وقتی که واقعا پر شده اند استفاده کنید، و رها کنید تا خشک شوند بجای اینکه از خشک کن استفاده کنید. اگر همه ی اینها را انجام دادید ممکن است که مصرف خود را تا ۵۰ درصد یا بیشتر کاهش دهید.
هفته ی اول برای دو روز اینکار را انجام می دهید، و هر هفته یکروز اضافه می کنید، تا زمانی که چهار روز را در هفته آخر اینگونه سپری کنید.
۴- ماشین را در خانه رها کنید: هیجان بیرون از خانه بودن را با دوچرخه سواری یا پیاده روی یا سوار شدن اتوبوس در مسافرت های روزانه تجربه کنید.
برنامه یک دو چرخه سواری را با دوستان یا هم اتاقی ها ریختن باعث کاهش میزان رانندگی می شود، و در عوض خیلی آسان تر است. پس از ماشین سواری پرهیز کنید مگر اینکه واقعا گزینه ی دیگری نباشد. شما با دو روز در هفته آغاز می کنید و هر هفته تعداد روزها را افزایش می دهید. تا زمانی که به ۴ روز در هفته برسد.
۵- به قدر کافی بخورید: پختن یک وعده غذا به مقدار زیادی آب و انرژی نیاز دارد. و در مقابل مقدار قابل ملاحظه ای زباله تولید می کند. تقریبا ۹۰ درصد دانه های گیاهی در آمریکا برای تغذیه احشام به کار می رود. تولیدات گیاهی را مستقیما مصرف کنید، بجای چهارپایان!  از منابع به صورت کارامد تری استفاده خواهید کرد.
برای مثال ۱۶ پوند گیاهان خوراکی  برای تولید یک پوند گوشت گاو و گوساله ،  قابل مصرف مصرف می شوند. (Cunningham and Saigo, 1999).
قسمت اعظم کالری گیاهان توسط متابولیسم حیوان مصرف می شود. این بدان معنی است که شما فقط حدود ۶ درصد از کالری های اصلی گیاه را می بلعید.
یک راه دیگر برای نگاه کردن به این موضوع بررسی مقدار آب مصرف شده برای تولید غذاهای مختلف است. برای مثال ، ۱۶۰ گالن آب نیاز است برای تولید یک قطعه نان.
اما ۲۵۰۰ گالن آب نیاز است، برای تولید یک پوند گوشت.  (Cunningham and Saigo, 1999).
با کم کردن مقدار گوشتی که مصرف می کنیم، می توانیم تاثیر زیست محیطی منفی کمتری داشته باشیم.
خب، برای هفته اولتان، دو روز را بگذارید برای سلامتی و غذاهای لذیذ، سبزی ها، آجیل، و دانه ها و حتی پنیر. فقط گوشت را در این روزها کنار بگذارید.
یک روز را برای گیاهخواری در هر هفته اختصاص بدهید، تا زمانی که چهار روز در پایان پروژه را به این کار اختصاص داده باشید.
باید هشیار باشید که  در طول پروژه تولید زباله نکنید. به همه ی منابعی که در مسیر تولید مصرف می شوند فکر کنید، آنها به هدر رفته اند اگر غذا دور ریخته شود.

یادداشت: اگر یک رژیم متعادل داشته باشدی، نباید نگران این باشید که پروتئین کافی از مصرف نکردن گوشت دریافت نمی کنید. میانگین نیاز یک بزرگسال به پروتئین روزناه ۴۰ گرم است. (Cunningham and Saigo, 1999).
منابع گیاهی پروتئین شامل می شود : یک نان کامل (۴ گرم در هر قطعه) ، لوبیا (۷ گرم در هر پرس)، (۷ گرم در هر پرس)، کره بادام زمینی (۷ گرم در هر وعده) و ماست (۱۱ گرم در هر فنجان).
در هر صورت ، شما باید مشورت کنید با یک کارشناس مواد غذایی قبل از دادن تغییرات به رژیم غذاییتان یا در صورت داشتن هرگونه سوالی درباره تواناییتان برای کامل کردن هر جنبه از پروژه.

ای برادر تو همان اندیشه ای / مابقی تو استخوان و ریشه ای

گر بود اندیشه ات گل ، گلشنی / ور بود خاری تو هیمه ی گلخنی

“مثنوی معنوی”

۲

از یک فوق تخصص روانپزشکی شنیدم:

الگوی واکنش افراد در قبال سختی های زندگی، به طرز تفکرشون بر میگرده. یعنی طرز فکر ما نسبت به مسایل (یا به قولی جهان بینی ما) منشا اضطراب ها و آرامش های ماست.

۳

ماییم که اصل شادی و کان غمیم / سرمایه دادیم و نهاد ستمیم

پستیم و بلندیم و زیادیم و کمیم / آیینه ی زنگ خورده و جام جمیم

“حکیم عمر خیام نیشابوری”

۴

لطف شیر و انگبین عکس دل است / هر خوشی را آن خوش از دل حاصل است

پس بود دل جوهر و عالم عرض / سایه ی دل کی بود دل را غرض؟

“مثنوی معنوی”

۵

سال پیش در مسجد دانشگاه طی مباحثه ای با یکی از فضلای حوزوی حرف حکیمانه ای شنیدم:

نقل به مضمومن گفتند که “ای برادر تو همه اندیشه ای” ناقصه . بهتر بود مولوی می گفت: “ای برادر تو همه اراده ای”

۶

هوالذی خلق الموت و الحیاه لیبولکم ایکم احسن عملا / قرآن کریم

او کسی است که مرگ و زندگی را آفرید تا بیازماید ، کدامیک نیکوکارترید.

۷

انما الاعمال بالنیات / رسول اکرم (ص)

___________________________________________________________

مطلب مرتبط:

مائده های زمینی – آندره ژید – PDF – حجم: ۷۷۰ kb – از سایت takbook.com

با افسردگی چه کنم؟ – نوشته ی کوروش درخشان

]]> http://eenja.ir/1390/12/14/%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%81%da%a9%d8%b1/feed/ 2 http://eenja.ir/1390/10/18/372/ http://eenja.ir/1390/10/18/372/#comments Sun, 08 Jan 2012 16:11:30 +0000 Mehran Komeili http://eenja.ir/?p=372  

متن زیر قسمتهای کوتاهی از نوشته ی بلند دکتر علیرضا باوندیان در وبلاگ ندوه است درباره “مساجد، باغسازی و کاروانسرا”های ایرانی.

_____________________________________________________________

ما را مبر به باغ که از سیر لاله زار

یک لاله صد هزار شود داغ دیده را

مهمترین سهم ایران در میراث جهانی، باغ‌سازی به شیوه ایرانی است. باغ ایرانی به عنوان یک ساختار کامل، بیانگر رابطهٔ تنگاتنگ میان نیازهای فرهنگی و طبیعی انسان است. باغ ایرانی ، نشانه بروز توان پنهان محیط و ادراک پیچیدگی‌های آن به وسیله انسان بود. باغسازی برای پویاسازی و بقای طبیعت بود…

باغ ایرانی به‌عنوان بهشت روی زمین شناخته می‌شود و در حقیقت محاکات ِتصویری از بهشت است؛ یعنی در الگوی باغ ایرانی آسمان به زمین آمده یا به عبارت بهتر زمین را به آسمان برده‌اند.  تمام آنچه را که در عرصه‌های مختلف از بهشت گزارش شده می‌توان در باغ ایرانی مشاهده کرد.   باغ اروپایی گزارش از بهشت نیست بلکه طبیعت ِسامان یافته است. در باغ ایرانی شاهد تداوم هستیم؛ یعنی از پاسارگاد تا پایان قاجار( در سرزمینی مثل ایران با تنوع طبیعی زیاد ) شاهد پدید آوردن باغ در ایران هستیم: هم در باغ عباس‌آباد در بهشهر که در محیط جنگلی است و طبیعت سخاوتمندی دارد و هم در باغ فین کاشان که طبیعت کمی خساست دارد ، باز هم الگوی باغ ایرانی رعایت شده است.

از قرن ۱۸ میلادی و  پس از انقلاب کبیر فرانسه درِهای باغ‌‌های اشرافی به روی مردم باز می‌شود و پدیده‌ای ایجاد می‌شود به نام پارک . آنچه به‌عنوان پارک لوکزامبورگ در پاریس می‌شناسیم در واقع باغی بوده که در آن به روی مردم باز شده ولی در تجربه ایرانی عناصر تشکیل‌دهنده باغ ، به نحو تمرین شده ایجاد می‌شود تا با تغییر ماهوی در مفهوم شهری خود تعریف شود؛

یعنی تمدن اسلامی می کوشد تا شهر را تبدیل به یک باغ بزرگ ‌و تماشایی کند.

باغهای مهم ایرانی شاه گلی  در استان آذربایجان شرقی  ، باغچه جوق در استان آذربایجان غربی ،   چهلستون و  هشت بهشت در استان اصفهان ،  باغ فین  در شهرستان کاشان ،  باغ ارم ، باغ دلگشا ، باغ نارنجستان قوام   در استان فارس،  باغ شاهزاده ماهان در استان کرمان ،     باغ کلات نادری  در استان خراسان رضوی،  باغ قدمگاه   در نیشابور ، باغ مزار شیخ جام   در تربت جام،  باغ چشمه بلقیس    در استان کهگیلویه و بویراحمد،  باغ چشمه علی (دامغان)   در استان سمنان ،   باغ های اشرف البلاد در استان مازندران، باغ سعد آباد ، باغ نیاوران ، باغ فرمانیه ، باغ فردوس در استان تهران ،  باغ دولت آباد در استان یزد ، باغ گلشن  در طبس

شیوه های نمایش آب در باغ ایرانی ایران ؛

آب و کویر ؛ دو عنصر متضاد هستند که همنشینی این دو آن دیگری را برجسته تر می نمایاند .  مشاهده درخت و آب روان ، زیباترین منظره در گستره سرزمینی خشک است.  باغ به کمک اشکال منظم و متقارن ِهندسی به ایجاد رابطه میان طبیعت و دنیای درون انسان می پردازد.

مهمترین ویژگی باغ ایرانی فضای کاملا هندسی‌، منظم و از پیش طراحی شده آنهاست.  گاه انسان در دوران گذشته (ماقبل صنعت) به طبیعت، کلّیتی با نظم متقارن بود.  پالادیو در رنسانس به این مسأله معترف است و می گوید: آنچه در طبیعت و هستی پیرامون ما خلق شده متقارن است و کالبد فیزیکی انسان ها نیز متقارن خلق شده پس تقارن کمال است و بایست در هنر و معماری به عنوان یک الگو متجلی شود.

آب و حرکت ؛ عناصر اصلی باغسازی هستند.

آب در باغ ایرانی به سه صورت “راکد “، “روان “و “فورانی” نمایش داده می شود . هریک از این انواع نمایاندن ، مفاهیم خاصی را برای بیننده به همراه دارد.  آبهای راکد به طور طبیعی انعکاس دهنده تصاویر هستند ؛ و به همین دلیل عامل تعیین کننده ای در ترکیب های گوناگون بصری می باشند.  تصویر منظره ها و بناها در آب موجب احساس بسط فضا می شود.  آبهای راکد ژرفایی آسمان بیکران  را درروی زمین تکرار می کنند و نماد آسمان بر روی زمین هستند ؛ که این خود به پیوستگی و پویش بصری در ذهن بیننده کمک می کند. در باغ شازده  آب های راکد به علت جمع شدن آرام آب در فضایی محصور ، حامل سکوتی متفکرانه و فضایی رمزآلوده هستند. آب های راکد همواره مجالی است برای تعمق آرام بیننده به نسبت میان خود و طبیعت .  آب های راکد معمولا به صورت حوض یا استخر به صورت مربع یا مستطیل و بیشتر در برابر کوشک اصلی باغ نمود می یابد. مانند باغ ارم شیراز حرکت آب روان در برابر ایستایی و استحکام بنای مجاور خود ، نوعی تضاد ایجاد می کند . فهم ذوقی این تضاد به ارتقاء شاخص های زیباشناسی باغ بسیار کمک می کند.  در حکمت زیباشناختی ایران دوران اسلامی ، آب روان همیشه نماد گذرایی و ناپایداری جهان است :

بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین / کاین اشارت ز جهان گذران ما را بس

نوری که از انعکاس حرکت آب ایجاد می شود انگار برروی سقف می رقصد. انعکاس نور خورشید همیشه برای انسان مفاهیمی از امید را به همراه داشته است . دیدار انعکاس نور در آب همیشه برای انسان نماد آشتی و مسالمت عناصر متضاد بوده است . انکشاف مسالمت و مصالحت میان عناصر متخالف در بردارنده زیبایی است.  درختان براثر انعکاس نور درون آب ، سایه های شکسته و لرزانی را برروی دیوار ایجاد می کنند که این خود بر تردی و شکنندگی بناهای صلب اثرمی گذارد. برخلاف نور تخت که بر ستبری بنا دامن می زند.  ایجاد ضربآهنگ به جریان جاری آب از طریق تدبیرهای خاص مانند تدبیرهای پلکانی ، اعطای نوعی پس زمینه موسیقیایی به باغ است .  صدای ریزش آب همواره فراخوان های مختلفی به همراه دارد . ریزش آبشار نماد دعوت به جانب برخاستن و بیداری و جوشش آرام چشمه سار نماد دعوت به درون بوده است.   برای نمایش فورانی آب در باغ ها معمول ترین راه فواره هایی است که از کف آب نماها برخاسته اند . این فواره ها که نوعا از سنگ تراشیده می شدند ممکن بود بالاتر از سطح آب و یا پایین تراز آن به صورت جوششی باشند. در بیشتر باغ های ایرانی جوی آب معمولا از زیر طبقه زیرین کوشک سرچشمه می گیرد ؛ که پس از ریختن به حوض جلوی عمارت در کل باغ جاری می شود.  آب ، نماد زندگی و فواره ؛ نماد ِاعلان ِاوج زندگی و بلند مرتبگی آن در فضاست.

______________________________________________________________

این مطلب به انگلیسی

در کتاب “آدم سازمانی” (۱۹۵۶) از زندگی به سبک شرکتی انتقاد می کند. از ۱۹۵۹ به مسئاله آشفتگی منطقه ای روی می آورد و ضرورت باززنده سازی شهری را مطرح می کند.
چگونگی کارکرد فضاهای جدید شهری، دغدغه ی ذهنی وی شد و بیش از ۱۶ سال خیابان های نیویورک را زیر پا گذاشت.
در پروژه زندگی خیابانی، وی شهر را همچون زیستگاه انسانی می بیند به جای آنکه آن را چرخ های اقتصادی در گره های حمل و نقل و صحنه های باشکوه معمارانه ببیند.
وی معتقد بود که شهرهای جدید بیش از اندازه برنامه ریزی شده و مهندسی ساز بوده و فاقد حیات و سرزندگی هستند.

درون مایه اصلی پژوهش های وایت ، زمینه های “انسان شناسی” ، “قوم نگاری علمی” و “مطالعات فرهنگی” را شامل می شود.
تامین خواسته های موجود از یک فضای جدید خوب، می تواند مردم را به داشتن عادت های جدید، مانند ناهارخوردن در فضای باز برانگیزد یا راه های تازه ای برای رفت و آمد به سرکار ارایه دهد.
فضاهای جدیدی برای مکث و توقف پدیدآورد. حضور گروه های زیادی از مردم، نمایشی از برگزیدگی فضاست. نسبت زن به مرد دریک میدان، نمایانگر ترکیب نیروی کار در ساختمان های پیرامونی می باشد که البته در هر منطقه متفاوت است.

بهترین زمان هایی که (حضور) مردم در یک مکان می تواند ما را در شناخت ترجیحات آن ها راهنمایی کند ، زمانی هایی است که از اوج استفاده و شلوغی خارج شده و تازه امکان انتخاب فراهم می شود.
مردم به ایستادن و صحبت کردن در جریان اصلی پیاده تمایل دارند، دلیل این است که در واقع در دل جمعیت، بیشترین امکان را برای ادامه یا پایان دادن به گفتگو دارند، درست مانند وقتی که در یک مهمانی افراد رفته رفته دور کسانی که در حال گفتگو هستند، گرد می آیند. گرایش به خود تراکمی self-congestion گرایش خود به خودی در جمع شدن.
وایت به طراحی از پایین به بالا اعتقاد داشت و از طریق فهم روشی که مردم از فضاها استفاده می کنند.

زندگی اجتماعی به گونه ای “آونگی” در میان فضاهای گسترده در جریان است، کافی است مدتی به تماشای آن بنشینید تا ببینید زندگی در فضاهای گسترده تا چه اندازه اهمیت دارد. در آن جا مردم ساعت ها با هم حرف می زنند یا خداحافظی های طولانی دارند. اگر در کنجی یک دکه اغذیه فروشی باشد، مردم ، گرد آن حلقه می زنند و میان آن نقطه و میدان در رفت و آمد فشرده دارند. این حالت از نظر وایت یک نمایش بسیار عالی است.

منبع : جزوه درسی دکتر پور جعفر

مفهوم سبک زندگی ، مفهومی است که مرز مشخص و متمایزی ندارد و ممکن است با مفاهیم دیگری مثل اخلاق، فرهنگ، رفتارشناسی و … تداخل پیدا کند.

مثلا می گوییم سبک زندگی مردم شمال تهران با مردم جنوب تهران متفاوت است. خب چرا نگوییم “فرهنگ” شمال و جنوب تهران متفاوت است؟

• گاهی سبک زندگی چنان کلی تصویر می شود که هرچیزی را در برمی گیرد. اینجا ریشه تمایز سبکهای زندگی، تمایز در مفاهیم بنیادین فکری و اعتقادی است. چندی پیش که در جلسه سخنرانی استاد رحیم پور ازغدی درباره سبک زندگی دینی شرکت کردم ، سخنرانی به گونه ای بود که اگر عنوانش “کلیات اخلاق در زندگی” بود هم تفاوتی نمی کرد.

• گاهی  سبک زندگی چنان جزیی مطرح می شود که بیشتر شبیه به یک مبحث “رفتار شناسی” است. مثل اینکه مردم چه می خورند، یا چه می پوشند، یا برای تفریحات و تعطیلات به کجا می روند. گویی ریشه تفاوت در سبک های زندگی ، تفاوت های شخصیتی و فردی است.

اگر بخواهم منظور شخصی خودم را از سبک زندگی مشخص کنم، شاید این بهترین توصیف باشد:

انسان هایی که به دنیا می آیند، مانند لیوان های خالی هستند که بالاخره باید پر شوند و خالی ماندنشان قابل تحمل نیست. ظرف کودکی ما را بازی پر می کرد و شاید تا اینجای کار خیلی تفاوت و تعارضی بین محتویات ظرف های گوناگون نبود. اما در ادامه ی کار، هرکس محتوای خاصی را برای لیوان خودش انتخاب می کند. سبک زندگی در نظر من صورت ظاهری و بروز همان محتوایی است که ظرف وقت ما را پر کرده است. البته منظورم از وقت ، صرف زمان نیست، آن جای خالی روح است که باید به شکلی (که صورت عینی و بروز رفتاری دارد) پر شود. با این حساب مطالب “اینجا” درباره سبک زندگی، بحث درباره هدف یا فلسفه یا معنی حیات نیست. و بیشتر منظور ، شکل ظاهری و نظام فعالیت هایی است که انگیزه های ما را نظم داده یا تحریک می کنند.

یعنی از سبک زندگی صحبت کردن ، نه یک موضوع کاملا عقلانی و کلی و فلسفی -حکمی و نه یک موضوع جزیی و حسی و ظاهری است. بلکه چیزی بین این دو است.

معمولا مردم وقتی که می خواهند از شرایط اجتماعی و کلیت زندگی انتقاد و شکایت کنند، از این صحبت می کنند که شرایط اقتصادی مطلوب نیست و  تامین معیشت مشکل است و … ، در واقع ما با غرور ادعا می کنیم که آب نمی بینیم وگرنه شناگران ماهری هستیم، ولی واقعیت این است که بسیاری از ما شناگران ماهری نیستیم. وقتی که رفاه اقتصادی تامین شد ، این برای حصول رضایت کافی نیست. این پول باید به زندگی تبدیل شود. چه بسا کسانی که توان مالی بالایی ندارند اما ظرف وجودشان پرتر از بسیاری از ثروتمندان است.

در خلال تحول سریع صنعتی و اجتماعی قرن اخیر و گذار ناگهانی به مدرنیسم بیش از آن که رفاه و اقتصاد ما آسیب ببیند، الگوهای سبک زندگی ما ویران شد.

با این حساب برای اینکه جامعه ای از احساس رضایت کلی برخوردار باشد. باید الگوهای سبک زندگی خود را داشته باشد. الگوهایی که پاسخگوی نیازهای فطری و روانی انسان باشند.

از طرفی یک جامعه پویا ، مولد و پیشرو باید بتواند الگوهای جدید و بهتر سبک زندگی را از درون خود متولد کند.

اما آیا می توان الگوهای جدیدی از سبک زندگی تولید کرد؟

فضاهای شهری هم معلول و هم علت رفتار ها و فعالیت های اجتماعی اند. از آنجا که کالبد شرط لازم تحقق یک فعالیت است ، وجود فعالیت ها و نیاز ناشی از آنها ، فضاهایی را بوجود آورده. گاهی اوقات نیز شهرسازان بدون پیش زمینه قبلی ، با خلق فضایی جدید، جمعیت را به یک فعالیت خاص دعوت و یا حتی وادار کرده اند.

• یکی از مشکلاتی که باعث می شود ، بین شهرسازی و معماری ما ، و هویت و فرهنگ زیستی جدایی بیافتد این است که تصور ظاهری و کلیشه ای از مفهوم سبک زندگی داشته باشیم و عمق روانشناسانه ی آن وارد نشویم. اینگونه مفهوم “سبک زندگی” را تا حد “فعالیت” تقلیل می دهیم و شهر می شود یک مکانیسم نه یک کالبد ذی روح. درحالی که “فعالیت” ظاهری ترین و جزیی ترین نمود سبک زندگی است.

به قول مولوی:
نقش ما یکسان به ضدها متصف /   خاک هم یکسان ، روانشان مختلف
همچنین یکسان بود آوازها      /   آن یکی پر درد و آن پرناز ها…
آن یکی از حقد و دیگر ز ارتباط  /  آن یکی از رنج و دیگر از نشاط
هر که دور از حالت ایشان بود   /  پیشش آن آوازها یکسان بود

• البته این یک نظر شخصی است. اما به نظر من یکی از عللی که در گذشته وحدتی  بین “هویت و احساس افراد انسانی” و “کالبد و بافت معماری و شهری” وجود داشت، این بوده که نظریه پرداز و زیبایی شناس، خود مجری و بوجود آورنده بافت بود. در گذشته معمار صرفا به معنای “طراح” نبود. که با ذوق و نبوغ خودش یک پروژه تا روی کاغذ پیش ببرد و از آن به بعد این طفل نورسیده را بسپارد به دست دایه ها! معمار کسی بود که دستش گچی می شد و شلوارش خاکی و بنا را حس می کرد. یا مردم خودشان به محله خودشان شکل می دانند، نه اینکه یک گروه بیایند مردم را بشناسند! و طرح ساخت یا بهسازی یک محله را بدهند و مردم فقط ببیند و لاجرم بپذیرند.

جدایی و تفکیکی که بین هنرهای زیبا و هنرهای کاربردی در دوران متاخر قایل شده اند ، چیزی است که مرود انتقاد خانم داندیس (در کتاب مبادی سواد بصری) هم واقع شده.

اى رهگذر حیات که از گذرگاه پر از مناظر زیباى دنیا می گذرى و بیش از آنچه راه پیش پایت را بدقّت بنگرى که چگونه حقایق حیات یکى پس از دیگرى در زیر پایت محو و نابود مى‏ گردند ، براى تماشاى زیبائى‏ هاى صورى و زر و زیور اطراف مسیرت ، سر به اینسو و آنسو میگردانى ! لختى در این مسیر توقّف نما و بیندیش و براى یکبار هم که شده با خویشتن به سئوال و پاسخ و گفتگو بپرداز . که میداند ؟ شاید هم این رویاروئى واقع‏بینانه با خویشتن اگر چه چند لحظه‏ اى بیش دوام نیاورد ، توانائى تفسیر و کشف حقیقت رویاروئى و گفتگوى ده‏ها سال با دیگران را که طومار زندگیت را درهم نوردیده است ، داشته باشد .

در این حقیقت بیندیش که چه کسى است که زیبائى را نشناسد ؟

کدامین انسان است که از دریافت زیبائى لذّت نبرد ؟ مگر روح جمال‏ طلب آدمى میتوانست در دنیاى عارى از زیبائى لحظه‏ اى بیارامد ؟ نه ! هرگز ! گمان مبر که طبیعت بیجان که حرکت و باز و بسته‏ شدن کار اساسى آن است ، بدون زیبائى‏ هایش بتواند روح آدمى را که مهمان چند روزه مهمانسراى طبیعت است ، پذیرائى کند. آنگاه لحظاتى دیگر در معناى خود زیبائى بیندیش که چیزى جز « پرده نگارین و شفّاف که روى کمال کشیده شده است » نبوده و اهمّیّت خود را در شفّافیّتى که براى نشان دادن کمال در هستى و در روح دارد ، اثبات مینماید. بار دیگر به خود آى و ببین آیا پس از دیدن حقیقت کمال در پشت پرده نگارین و شفّاف ، به پیچاندن روح با آن پرده رضایت خواهى داد ؟ نقّاش چیره دست، با این پرده‏هاى نگارین ، طبیعت را براى آرامش چند روزه تو در این گذرگاه آراسته است ، پس تو نباید روح ، آن زیباى زیبایان را به این پرده‏ ها ببازى و آنگاه خویشتن را چنین تسلیت دهى که زیبائى را شناختم و آنرا دریافتم و هدفى از حیاتم را بدست آوردم.

(نگاه کنید به دو بیت آخر قطعه پست قبل، از ابوالحسن آقاربیع)

…

بیائید ، پرده‏هاى نگارین و شفّاف زیبائى‏ هاى محسوس را -که یقینا از واقعیّت برخوردارند و ما را بطرف خود جلب مى‏ کنند -، نادیده نگیریم ، از تماشاهاى آنها لذّت ببریم ، تیرگى ‏هاى مغز و روان را با تماشاى آنها بزدائیم ، امّا همانند آن کودکان نباشیم که توانائى نفوذ به سطوح و ابعاد عمیق و عوامل ترکیب‏ کننده نمودهاى محسوس را نداشته و روح نورس خود را اسیر همان نمودها مینمایند ، ما باید هم زیبائى محسوس را درک کنیم و هم از زیبائى آرمانهاى معقول برخوردار شویم و هم علل اصلى آنها را دریافت نمائیم .

در این صورت است که زیبایابى ما از بعد حکمت زیبائى‏ ها نیز نصیبى خواهد داشت و توجّه به نسبى بودن و موقّت بودن و ناپایدارى و تبدّل آنها به زشتى‏ ها موجب تشویش و تأسّف و سرخوردگى‏ ها نخواهند گشت .

در همین فرض بدانجهت که اصول عمیق زیبائى‏ هاى متنوّع براى ما مطرح شده است ، اگر چنین فرض کنیم که همه انواع نمودهاى زیبا و زشت با یک حرکت سریع از دیدگاه ما بگذرند و حتّى آن حرکت امان ندهد که لحظاتى یکى از آن زیبائى‏ ها را مورد تماشا قرار بدهیم ، باز در همان زنجیر متحرّک مرکّب از حلقه‏ هاى زیبا و زشت ، حکمتى متعالى خواهیم یافت که از ذات حرکت سر بر مى‏ کشد ، زیرا حرکت در جهان هستى که تنوّع نمودها را بوجود میآورد ، با توجّه به اتّصال آن به شکوه هستى موجب احساس شکوه خواهد گشت . این شکوه عالى غیر از ذوق زیبایابى در نمود زیبائى‏هاى محسوس است که خود نمود زیبا براى حواسّ و ذهن بطور نگارین و شفّاف بر نهاده میشود . تبدّل نمودى که در دیدگاه قرار گرفته است از زیبائى محسوس به شکوه عالى یکى از بزرگترین دلائل دخالت اساسى قطب درون ذاتى در زیبائى‏ ها و شکوه‏ ها میباشد .

…

مطالب مرتبط:

* متن بالا بصورت کامل و بدون تخلیص PDF

* قسمت چهارم از مستند علامه محمدتقی جعفری یگانه

(که اشاراتی به شرح نهج البلاغه استاد جعفری و آخرین روزهای حیات ایشان دارد)

* شرح ۲۷ جلدی نهج البلاغه – علامه محمدتقی جفری

/ دانشگاه علوم ریاضی ویلز / بنگور

پیش گفتار : سر مایکل عطیه /  احمد مصطفی

ترجمه: آمنه آقاربیع / عضو هیئت علمی دانشگاه گیلان

انتشارات به نشر ، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی

• فصل اول: نگاره های اسلامی و شناخت هندسی آن ها: که به بحث درباره انواع نگاره های می پردازد و خاتم سلیمانی را به عنوان مهمتریشن شکل پایه معرفی می کند. و همچنین بحث درباره نگاره های مختلط و شبکه ها و دوایر.

• فصل دوم: در ستایش نگاره، هم آراستگی، وحدت و هنر اسلامی : که نویسنده در پایان این فصل تطابق هایی را بین بعضی نگاره های اسلامی و اشکال مورد بحث در فیزیک اتمی و بلورشناسی نشان میدهد.که توضیحش در ادامه میآید:

• فصل سوم: گریزی از نگاره های اسلامی به ناوردایی (تغییر ناپذیری) و نظریه گروه: که به تشریح و تحلیل نگاره ها با قوانین هندسی (انتقال، بازتاب، چرخش و … ) پرداخته و همچنین این قواعد را با قوانین نظریه گروه در ریاضیات تطابق داده است.

• فصل چهارم: رده بندی،تشخیص ساختار هفده نوع از نگاره های متناوب۲بعدی

• فصل پنجم: نگاره های اسلامی و هم آراسته های آنها: در این فصل عمدتا تعداد زیادی از نگاره های موجود در معماری کشورهای مسلمان گرد آوری شده.

در قسمتی از مقدمه کتاب می خوانیم:

“هنر چهارم، معماری، سرفصل خلاقیتهای فضانگاری است و پدیدآورندگان کتاب …، به نظاره نگاره های شگفت انگیز نشسته و تحقیق در آراستگی آنها را وجهه همت خویش قرار داده اند.

این پژوهش اهداف آموزشی، فرهنگی، زیبایی شناسی و تجربیات عملی را پی میگیرد و با یک تجربه هماهنگ می خواهد توجه جهانیان را به نیروی نهانی هنر اسلامی در پیوند علم و هنر و عرفان برانگیزد.

این آمیزه … با بررسی بیش از ۲۵۰ نگاره، انواع امکانات جدید و مهیج را برای ادامه حیات خلاقانه نگاره های اسلامی در آینده ، ارایه می نماید…”

از فصل دوم کتاب (نقل به مضمون):

نمودارهای هم آراسته ، مشابه با آنچه که در ساختار نگاره های اسلامی ، موجود بود، در فیزیک و بخصوص در شیمی و زیست شناسی ظاهر شدند.

در شکل بالا: (a): شرح سطوح انرژی اتم هیدروژن (b) : اتم ژرمانیوم (c) : مولکول بنزن (d) : ساختار کربن C60

شکل زیر هم منظره ای از ساختار اتمی در یک شبکه کریستال (دکتر چن و پروفسور مسیر Dr.Chen & Prof. Massier از دانشگاه Penn State آمریکا)

آرایش های اتمی در موارد بسیار، مشابه یک شبکه موزاییکی است. اتمها یا خوشه های اتمی با موتیف های تکرار شونده ، در رفتاری کاملا مشابه به کاشیها … ظاهر می شوند…حدود چهار بیلیون سال پیش از این یک مولکول آموخت چگونه خود را تکرار کند. کار ساده ی تکرار ،معجزه آسا ترین حرکت در جهان هستی است. مایه شگفتی نیست که تعدادی از نویسندگان از جمله گریتچلوف، ممدف، و ماکوویکی ، بر شمرده اند که ساختارهای مولکولیِ تعداد بسیار زیادی از مواد، که به شکل طبیعی، حدوث می یابند (مثل Be3Al2Si6O18 که به عنوان بریل شناخته شده است) با آنچه در یک نگاره اسلامی آمده یکسان هستند (برای مثال بنگرید به Nasr, S. H. Islamic Science an Illustrate Study, World of Islam Festival Publishing Company , 1976 از سید حسن نصر )

شکل بالا را مقایسه کنید با:

شکل زیر هم ساختار مولکولی  Fe(OCH3)2*(O2CCH2Cl)i]10 ] را نشان می دهد، که با عنوان فرّیک ویل (چرخ فلک) شناخته می شود. این مولکول ترکیبی است که به وسیله شیمیدان آمریکایی: استفان، جی. لیپارد و کینگزلی آی.تافت در ۱۹۹۰ ، در تلاششان برای درک واکنشهای شیمیایی که در نظام زیست شناسی اتفاق می افتد ، شناخته شد. به تقسیم ۱۰-ترک هم آراسته دایره و توزیع شعاعی شش ضلعی ها برای ایجاد یک ستاره ۱۰ پره توجه کنید:

شکل زیر هم نموداری از رشته های مارپیچ دوگانه یک DNA را نمایش می دهد.(ال. استریرر)  که در محور (هم آراسته) مارپیچ مصور شده اند. دوباره به هم آراسته ۱۰-ترک و توزیع شعاعی شش ضلعی ها برای ایجاد یک ستاره ده پر توجه کنید:

در نوشته های فوریه ۱۹۹۳ (مجله) “ساینتیفیک امریکن” از رونالد هافمن شیمیدان ، که جایزه نوبل ۱۹۸۱ در شیمی را برد، درباره همین مولکول فریک ویل مطالبی نمایش داده شده است:

“این مولکول برای من ، یک حالت فوق معنوی همچون گوش فرادادن به قطعه “تریو” با پیانوی هایدن، که محبوب من است ایجاد می کند. چرا این مولکول زیباست؟ برای این که هم آراستگی ان مستقیما روح را تحت تاثیر قرار می دهد. او یک نت را در آرمان افلاطونی می نوازد. شاید بهتر باشد آن را با اواز جودی کالینز در خواندن قطعه “ظرافت شگفت انگیز” مقایسه کنم. در واقع ، خطوط خوش اهنگ “تریو” در حال آواز خواندن هستند. اما قطعه، اثرش را ضمن ترکیب الحان با ابزار های پیچیده (بر انسان) می گذارد. فریک ویل یک آهنگ ناب است”

ساختار فریک ویل و DNA را مقایسه کنید با قسمت سیاه رنگ نگاره ی زیر که از یک کاشکاری اسلامی گرفته شده:

• در پایان فصل چهارم ، قطعه ی زیبایی را از پدر مترجم (آقای ابوالحسن آقاربیع) درباره حکمت مکتوم در نگاره های اسلامی آمده که در ایــــــــــنجا قابل مشاهده است.